Ég hef um nokkra hríð velt fyrir mér kaupum á nýjum gítar. Ekki er það nú vegna þess að það sé bráð þörf en mig hefur svo sannarlega langað í nýjan. Ástæða löngunar í nýjan gítar var samt ekki bara löngun í nýtt leikfang. Ég spila fingrapikk og með gítarnögl nokkuð jöfnum höndum. Þegar ég spila fingrapikk á gítarinn þá reynir meira á neglurnar og seinni árin hef ég tekið eftir því að neglurnar eru gjarnari á að brotna en áður. Mig langaði að geta magnað gítarinn upp en haldið í hlýlegan hljóm nælonstrengjagítarsins. Aukinn stirðleiki er einnig eitthvað sem fylgir þegar árunum fjölgar þannig að grennri gítarháls er óvéfengjanlega kostur. Þegar ég fór að leita að gítar sem hentaði rakst ég á NTX gítarana frá Yamaha og hreifst af. Sennilega hefði ég keypt einn slíkan ef þeir hefðu framleitt gítara fyrir örvhenta. Því miður þá er úrvalið af örvhentum gíturum sáralítið. NX gítararnir eru svokallaðir blendingsgítarar (crossover). Eftir að hafa skoðað úrval blendingsgítara fyrir örvhentan stóð valið á milli Cordoba Fusion 5 eða Taylor 214ce-n. Taylorinn varð fyrir valinu.

Nýi gítarinn er strengdur með nælonstrengjum og hálsinn er 48 mm breiður sem er mitt á milli breidd hálsins á hefðbundnum klassískum gítar (52 mm) og stálstrengja gítars (43 – 45 mm). Böndin eru 14 á hálsinum að þar sem hálsinn tengist búknum. Fingraborðið er aðeins bogskorið eins og á stálstrengja gítar en ekki flatt eins og á klassískum gítar. Gítarinn er með innbyggðum hljóðnema.

Gítarlík hljóðfæri eiga sér sögu sem telur í árþúsundum en saga hljóðfærisins eins og við þekkjum það í dag er heldur styttri. Antonio Torres frá Almeríu á Spáni er yfirleitt sagður faðir klassíska gítarsins. Hann gerði ýmsar breytingar á gítarnum og fullmótaði hönnun sína á árunum 1850 – 1860. Hönnun Torres gerði gítarnum mögulegt að vera fullgilt konsert hljóðfæri. Tarrega mótað síðan spilatæknina og Segovia lagði grunninn að því að gera klassíska gítarinn að virtu konserthljóðfæri. Þótt hönnun Torres hafi gert gítarinn hljómmeiri þá er vandi klassíska gítarsins er sá að hann er hljómlítill samanborið við önnur hljóðfæri. Þess vegna hentar hann betur sem einleikshljóðfæri þar sem spilað er í minni sölum frekar en sem samleikshljóðfæri eða þar salir eru stórir. Það er einnig frekar erfitt að spila á hann og mjög snúið að magna hljóðið upp án þess að það verði bjagað.

Gítarsmiðir hafa lengi reynt að brúa bilið á milli ólíkra tegunda gítara til að sameina það besta í báðum tegundunum. Spænskir gítarsmiðir gerðu til dæmis tilraunir í kringum 1960 með að brúa bilið á milli klassíska gítarsins og flamenco gítarsins. Báðar hafa þessar tegundir gítara eftirsóknarverð einkenni en báðar hafa þær einnig sínar takmarkanir. Ef það væri hægt að sameina kosti beggja tegunda í einum gítar væri til mikils unnið. Eftirsóknarverð einkenni klassíska gítarsins eru djúpur syngjandi tónn sem ómar lengi. Þetta hefur flamenco gítarinn ekki því hljómur hans er frekar hvass og ómar stutt. Það er hins vegar auðveldar að spila á flamenco gítarinn vegna þess að strengjahæðin er mun lægri sem gefur möguleika á mun hraðari spilamennsku. Gallinn er að þá eykst hættan á bandaskarki. Ástæða þessara tilrauna spænskra gítarsmiða var löngun flamenco gítarleikara tón sem lifði lengur en þeir vildu ekki tapa kostum flamenco gítarsins. Paco de Lucia sem var þekktasti flamenco gítarleikarinn hvatti til þessara tilrauna.

Á þessum tíma jukust vinsældir Bossa Nova tónlistarinnar sem var lágstemmd tónlist spiluð á litlum stöðum í Brasilíu og nælonstrengja gítarar voru mikið notaðir í þessa tónlist. Auknar vinsældir þesarar tónlistarstefnu kölluðu á stærri sali. Áhugi jazzgítaleikara á næslonstrengja gíturum jókst á sama tíma en áður spiluðu þeir mest megnis á stálstrengjagítara. Vandinn er samt áfram sá að þegar spilað var í stærri sölum þurfti að vera hægt að magna hljóðið upp í nælonstrengja gítarnum og það er erfitt að gera svo vel sé. Fyrst var eina leiðin að setja hljóðnema framan við gítarinn. Sú aðferð skilar náttúrulegasta hljóminum en er samt ómöguleg vegna hljóðendurkasts.

Fyrirtækin Ovation og Takamine voru brautryðjendur í að þróa blendingsgítara sem hægt var að magna upp. Þörfin sem ýtti undir þessa þróunarvinnu voru kröfur tónlistarmanna í jassi, poppi og kántrý um að geta notað nælon hljóminn á stórum sviðum. Fyrsti blendingsgítarinn frá Ovation kom á markaðinn árið 1971 og fyrsti Takamine gítarinn kom árið 1979. Takamine gítarinn var reyndar ekki blendingsgítar eins og við skiljum hugtakið í dag. Hann var í raun klassískur gítar sem hægt var að magna upp fyrir spilamennsku á stórum sviðum en mikilvægur í þróun blendingsgítaranna vegna hljóðnematækninnar sem gerði það mögulegt að magna nælonstrengina upp með betri árangri en áður.

Næsta tímamót í þróuninni var samstarf Gibson og Chet Atkins. Það samstarf skilaði sér árið 1981 í nælonstrengja gítar með hljóðnema sem gaf ekkert hljóðendurkast frá sér. Ástæðan var að hann var ekki með neinn hljóðbotn. Goodin Multiac gítararnir sem komu fram árið 1991 byggja á sömu hugmynd.

Taylor gítarinn minn er síðan næsta skref í þróun blendingsgítara með hljómbotni sem hófst með Ovation og Takamine gíturunum. Taylor fyrirtækið hóf framleiðslu á NS línunni sinni árið 2001. Í kringum árið 2012 hætti Taylor að skilgreina

blendingsgítarana sína sem sérstaka línu og framleiða núna Gand Consert og Grand Autitorium gítarana sína í bæði sálstrengja og nælonstrengja útgáfum. Núna er til dæmis hægt að fá Taylor 214ce stálstrengjagítar og nælonstrengjaútgáfan af þeim gítar væri Taylor 214ce-N sem er nýi gítarinn minn.

Helstu nýungar í Taylor blendings gíturunum er að hálsinn er boltaður við búkinn sem gerir það að verkum að viðgerðir á hálsinum eru auðveldari. ES-N rafkerfið er frábrugðið því sem áður var og hljóðmögnunin nær náttúrulegum hljómi gítarsins. Taylor fyrirtækið á ekki heiðurinn af því að vera fyrstir til að framleiða kúpt gripbretti en þeir eiga nú sennilega heiðurinn af því að gera það að staðalbúnaði á blendingsgíturum.

Þegar þetta er skrifað hef ég spilað dálítið á gítarinn og finn að kaupin voru ekki sóun á peningum. Nælonstrengirnir fara betur með neglurnar og það er auðvelt að spila á hann vegna þess að hálsinn er ekki eins breiður og á klassíska gítarnum en hann er aðeins breiðari en á stálstrengja gítarnum sem ég hef spilað mest á undanfarin ár. (Marin GPCPA4) Ég finn fyrir muninum en ég er ekki frá því að örlítil meiri breidd hálsins sé af hinu góða. Hljómurinn er mjúkur eins og maður ætlast til af klassískum gítar en samt ekki of dökkur. Það er greni toppnum sem á að gefa aðeins bjartari tón en ef það væri Sedrusviður í toppnum. Ég er virkilega sáttur við Taylorgítarinn þegar ég spila á hann án þess að tengja hann við magnara. Næsta grein verður sennilega um hvernig hann hljómar í gegnum Fishman Loudbox mini magnarann en hann er eini kassagítarmagnarinn sem ég hef aðgang að.

Ég hef allt of oft heykst á því að sækja tónleika sem mig virkilega langaði að sjá og heyra. Ég veit að það er eðlislægri nísku minni um að kenna. Hvaða tónleikum ætli ég sjái svo mest eftir að hafa sleppt vegna þessa persónuleikabrests? Jú, það eru tónleikar sem James Taylor hélt í Hörpunni 18. maí 2012. Það er eitthvað við tónlist Taylors sem dregur mig að henni. Ef til vill er það blanda af silkimjúkri baritón röddinni, hvernig hann nálgast gítarleikinn og textum sem maður einhvern vegin tengir við.

Textinn

Tónleikarnir sem ég nefndi hér á undan voru að sögn vel heppnaðir. Taylor tók hvern smellinn á fætur öðrum og hann hefur átt þá marga á löngum ferli. Hann hefur örugglega flutt lagið sem hann á allt að þakka. Lagið Fire and Rain. Taylor samdi lagið árið 1968 fyrir aðra sólóplötu sína, Sweet Baby James. Textinn eru þrjú erindi sem segja frá hugrenningum Taylors af þremur ólíkum tilefnum. Erindin eiga öll sameiginlegt að vera mjög svo persónuleg og lýsa þungum hug. Í einhverju viðtalinu sagði Taylor að hann myndi sennilega ekki semja svo persónulegan texta í dag vitandi að miljónir myndu lesa hann og túlka. Kveikjan að fyrsta erindinu var fregn af sjálfsvígi æskuvinkonu hans nokkrum mánuðum áður, Suzanne Schnerr. Þá var hann að vinna að fyrstu plötu sinni og fjölskylda og vinir sögðu honum ekki frá þessum sorgaratburði strax svo hann gæti lokið við plötuna. Annað erindið samdi Taylor þegar hann var í meðferð við þunglyndi og eiturlyfjafíkn. Þriðja og síðasta erindið fjallar síðan um að því er virðist togstreitu eftirsjár og væntinga um frægð og frama sem virtist vera handan við hornið.

Lagið

Lagið Fire and Rain er mjög einkennandi fyrir tónlist Taylors og hans sérstaka stíl. Hann plokkar gítarinn og undirleikurinn hljómar er eins og það sé píanóleikari á ferð. Þumallinn er þá í hlutverki vinstri handar píanóleikarans og vísifingur, langatöng og baugfingur eru í hlutverki hægri handarinnar. Hugsanlega hefur cellónámið einnig haft áhrif á stíl Taylors en hann lærði að spila á celló áður en hann lærði á gítar. Hljómasetningin í laginu byggir á A dúr hljómasetningu en lagið hljómar í C dúr því Taylor spilar lagið með klemmu á þriðja bandi. Taylor velur oft að nota þennan hljómagang og nota klemmu svo tóntegundin henti rödd hans. Hugsanlega gæti ástæðan einnig verið hvernig hann vill nota bassann eða vegna þess að hljómasetning í A dúr auðveldar honum að skreyta nóturnar á þann veg sem hann vill?

Fire and Rain er ekki flókið lag. Við fyrstu sýn mætti ætla að það sé kjörið lag fyrir byrjendur í gítarleik en svo er nú ekki alveg. Hljómagangurinn er A, Em, D, A, Asus2, E og G í erindunum og D, Bm, A, Asus2, D og Bm í hverri línu í viðlaginu nema að síðasta línan endar á E, G. Þetta hljómar einfalt en er það ekki ef þig langar að hljóma eins og Taylor. Þá verður þú að spila innganginn sem er svo einkennandi fyrir lagið og plokka strengina. Sennilega er inngangurinn flóknasti hluti lagsins en með þolinmæði er hægt að ná þessu.

Útsetningin sem ég spila hér fyrir neðan fékk ég á Six String Fingerpicking. Þetta er gítarkennsluvefur fyrir þá sem vilja spila fullar plokkaðar útsetningar á lögum með bassa, millirödd og laglínu. Chris Murrin útsetur öll lögin, kennir hvernig á að spila útsetningarnar og selur nóturnar. Ég mæli eindregið með þessari síðu. Ég má að sjálfsögðu ekki birta nóturnar vegna þess að ég á þær ekki sjálfur en ég má birta hljómaútgáfu sem er hér.

Finnst ég er farinn að auglýsa gítarkennsluvefi þá verð ég að mæla með tveimur öðrum sem ég nota mikið. Justin guitar er frábær gítarkennsluvefur og GuitarZero2Hero. Á báðum vefjunum er þetta lag kennt í einfaldari útgáfu. Á GZ2H er lagið meira að segja kennt í þremur mismunandi þyngdarstigum.

Bing Crosby tók lagið „I´ll be home for Christmas“ upp í október árið 1943 ásamt John Scott Trotter Orcestra. Árið 1943 var seinni heimstyrjöldin í algleymi og fjöldi amerískra drengja fjarri heimilum sínum yfir jólin. Heimþráin hefur án efa sótt að mörgum hermanninum og um það fjallar textinn. Lagið er jólaklassík dag og útgáfurnar eru orðnar æði margar. Á Spotify er lagið í fjórtánda sæti yfir fjölda útgáfa af jólalagi og útgáfurnar á streymisveitunni eru orðnar 9.318 talsins.

Kent og Gannon eiga heiðurinn af laginu og textanum en Ram er alltaf nefndur sem meðhöfundur þótt hann eigi ekki nokkurn hlut, hvorki í lagi né texta. Ástæðan er málsókn útgáfufyrirtækis hans á hendur Gannon og Kent. Málsóknin er víst tilkomin vegna þess að Ram hafði samið lag og texta til móður sinnar með sama þema árið áður og leyft þeim félögum, Gannon og Kent að heyra það. Lögfræðin er skrítin skepna því lag og texti Rams er ekkert líkt lagi Gannons og Kents. Það má samt færa rök fyrir því að Gannon og Kent hafi stolið hugmyndinni.

Ég ákvað að spreyta mig á laginu til að fjölga í hljómasafninu hjá mér. Síðan er ég með einhverja dellu fyrir að vilja hafa íslenska texta svo ég samdi texta við lagið. Ef þig langar til að spreyta þig þá er hljóma- og textablað fyrir neðan myndbandið.

I´ll Be Home For Christmas 2

126KB ∙ PDF file

Download

Download

Ég er orðinn fullkomlega sannfærður um að það sé hollt og gott að spila tónstiga þannig að nú er komið að því að velja fyrsta tónstigann. Nú vandast málið því það bíða mín tónstigar, að mér sýnist í endalausum röðum. Á hverjum þeirra væri skynsamlegt að byrja? Alvitur veraldarvefurinn gaf mér svarið.

Auðvitað byrja ég á að læra pentatónískan tónstiga vegna þess að hann er elstur þeirra allra. Sennilega yfir fjörutíu þúsund ára. Því til vitnis eru þetta gamlar flautur úr hrægammabeinum sem fundust í Þýskalandi. Þær voru settar upp eftir pentatónískum tónstigum. Þessi tónstigi er nýttur í flestum gerðum tónlistar og finnst í tónlist frá öllum heimshornum. Hann er sá sem er mest notaður og þar af leiðandi mjög hentugur tónstigi til að byrja á.

Hefðbundinn tónstigi hefur sjö nótur en sá pentatóníski fimm. Tónbilum tvö og sex í hefðbundnum tónstiga er sleppt. Af einhverjum ástæðum þrælvirka pentatónískir tónstigar þegar á að spinna undir tónlist og flestir blús og rokk gítarleikarar reiða sig mjög á þennan tónstiga. Mjög margir taka tónstigaæfingar sínar aldrei lengra og það er bara í góðu lagi en ef hugurinn stefnir á jassgítarleik eða klassískan þá þarf að sökkva sér í hefðbundna tónstiga einnig. Pentatónískir tónstigar nýtast hins vegar vel í blúsgítaleik því það þarf aðeins að bæta við einstaka ,,blárri“ nótu til sem gefur blústilfinninguna. Flestir byrja á a moll pentatóníska tónstiganum svo ég byrja mitt tónstigaferðalag þar.

A moll pentatóníska tónstigann má spila á fimm stöðum á gítarhálsinum. Hver staður hefur sitt mynstur. Síðan þarf maður að læra alla hina tónstigana í bæði dúr og moll. Vissulega hljómar þetta yfirþyrmandi en það eru samt góðar fréttir. Þegar búið er að læra öll fimm mynstur og staðsetningar tónstigans á gítarhálsinum þá kann maður eiginlega alla hina moll tónstigana því mynstrin færast bara upp og niður hálsinn. Ekki nóg með það. Maður kann einnig pentatónísku dúr tónstigana því mynstur þeirra eru eins og í a – moll pentatóníska tónstiganum og nóturnar eru þær sömu. Fyrir utan að rótin er önnur. Til dæmis eru a moll tónstiginn og c dúr tónstiginn tengdir. Ætli maður að spila pentatónískan c dúr tónstiga þá byrjar maður bara á c nótunni. Meira um það síðar.

Mynstur 1: A moll pentatónískur tónstigi

Nóturnar í a moll pentatónískum tónstiga eru A sem er rótin, C, D, E, G. Á myndinni af gítarhálsinum sérðu mynstur 1 af tónstiganum. Mynstur 1 er spilað frá fimmta bandi.

Tónbilin í a moll pentatóníska tónstiganum eru 3 – 2 – 2 – 3 – 2. Ef tónbilin eru hugsuð frá rót þá eru þau A – C = lítil þríund, A – D = ferund, A – E = fimmund, A – G lítil sjöund.

Hvenær notar maður pentatónískan tónstiga?

Ef maður er að spila lag í a moll tóntegundinni og ætlar að skreyta það með riffi eða spuna þá hljómar vel að nota a moll pentatónískan tónstiga. Hljómarnir í a moll tóntegundinni eru:

• A moll

• B dim

• C dúr

• D moll

• E moll

• F dúr

• G dúr

Að æfa tónstigann

• Fyrsta versið er auðvitað að æfa tónstigan hægt og ekki auka hraðann fyrr en þú hefur náð að spila hann villulaust tíu sinnum.

• Lærðu mynstrið utan að.

• Lærðu að minnsta kosti hvar nótan er sem er rót tónstigans.

• Byrjaðu og endaðu á lægsta rótarhljómnum.

• Æfðu skalann með fingrasetningu eins og hann er skrifaður hér fyrir ofan.

• Æfðu skalann einnig með því að nota þriðja fingur í stað fjórða á þynnstu tvo strengina.

• Þetta er til að vera tilbúinn í að teygja á nótunum.

• Notaðu taktmæli.

Hér eru ýtarlegar útskýringar á Justinguitar á pentatónic tónstiganum.

Hér form 1 kennt á Justinguitar. Hann er reyndar að kenna sóló yfir blús. Þá notar maður einmitt þennan tónstiga en bætir bara bláu nótunni við.

Nú er bara að byrja að æfa.

Rétt eins og svo margir, ef ekki allir, sem eru að bögglast við að læra á gítar hef ég spurt mig. Verð ég að eyða tíma í að spila tónstiga? Svarið við spurningunni er nei ef markmiðið er aðeins að spila undir söng með vinnukonugripunum. Ef markmiðið er háleitara þá er svarið allan daginn já. Ef þú ætlar þér að verða lipur gítarleikari þá eru tónstigar ekki eitthvað sem þú sleppir að æfa. Markmiðið með því að æfa tónstiga er ekki að geta spilað þá fyrir aðra. Það hefur nefnilega ekki nokkur maður ánægju af því að hlusta á þig spila tónstiga. Bíðum nú við! Ef enginn hefur ánægju af því að hlusta á tónstiga. Hver er þá ávinningurinn? Hann er margvíslegur. Ef við flokkum hann í þrennt þá er ávinningur fyrir skilning. Ávinningur fyrir minnið og ávinningur fyrir tæknilega færni.

Skilningur

Tónstigi er ekkert annað en safn nótna sem er raðað er saman með ákveðnu millibili þannig að þegar nóturnar eru spilaðar hver á fætur annari hljóma þær vel. Smá saman lærir eyrað að þekkja tónbilin þannig að auðveldar verður að átta sig á í hvaða tóntegund tónverk er sem verið er að spila. Rétt eins og stafrófið er grunneiningin fyrir lestur þá eru tónstigar grunneiningin í allri tónfræði. Hljómar eru byggðir upp út frá tónstigum þannig að ef maður leggur áherslu á að spila og skilja tónstiga þá undirbyggir maður skilning á hljómafræði og tónfræði almennt. Vegna tengsla hljóma og tónstiga er skilningur á tónstigum mjög hjálplegur við tónsmíðar og gerir manni kleift að spila spuna undir hljómagang.

Minnið

Minnið er gloppót og getur orðið fjötur um fót þegar spila á lög og útsetningar. Þetta á sérstaklega við þegar spilað er undir álagi. Lög og tónverk eru samin út frá tónstigum þannig að góð þekking á þeim hjálpa minninu. Séu tónstigarnir æfðir og festir í minni lærast mynstur þeirra á gítarhálsinum. Smátt og smátt innæfast þeir og vöðvaminnið styrkist. Þótt ekki sé hægt að treysta alfarið á vöðaminnið getur verið mikil hjálp í því.

Margur gítarleikarinn hefur spilað á gítar svo árum skiptir án þess að vita hvar allar nóturnar eru á gítarhálsinum. Sé maður duglegur að æfa tónstigana lærir maður hvar grunntónarnir eru og út frá þeim teiknast gripbretti gítarsins upp í huganum.

Tæknileg færni

Að æfa tónstiga er góð leið til að æfa tæknilega færni á gítarinn. Samhæfing beggja handa styrkist og flæðið milli nótna verður öruggara og jafnara. Skipting milli fingra plokkhandarinnar verður öruggari og nákvæmari og ef plokkað er með gítarnögl þá þjálfast færsla á milli strengja og rétt beiting naglarinnar. Að æfa tónstiga er góð leið til að æfa sig í að spila hratt en af nákvæmni á sama tíma. Færni í að spila tónstiga gerir þér kleyft að skreyta tónlistina sem þú ert að æfa með riffum og sólóum sem getur verið ansi skemmtilegt. Síðan veita tónstigar skýra sýn og tilfinningu fyrir árangri sem verður hvatning til að halda áfram.

Nú hef ég gutlað við gítarleik í þónokkuð mörg ár og mikið vildi ég geta sagt að ég hafi gert allt sem hér er boðað, en, nei. Ég hef alls ekki staðið mig. Nú verður breyting á því. Tónstigar verða spilaðir markvisst héðan í frá. Þessari grein var ætlað að svara spurningunni. Hvers vegna ætti ég að æfa tónstiga og svarið er einfaldlega. Vegna þess að það er gott fyrir þig. Næsta spurning er: „Hvernig á að æfa tónstiga?“ Þeirri spurningu verður ef til vill svarað í næstu greinum þegar ég segi frá því hvernig mér gengur með tónstigaæfingarnar.

Sálmurinn Hark the Herald Angels Sing var saminn árið 1739 af einum af stofnendum meþódistakirkjunnar George Wesley. Sálmurinn var hugsaður sem jólasálmur og átti að flytjast við rólegt og hátíðlegt lag sem Wesley hafði látið semja. Textinn sem oftast er fluttur í dag hefur tekið nokkrum breytingum frá þeim texta sem Wesley samdi. Fyrstu breytingarnar gerði félagi Wesleys í meþódistakirkjunni George Whitefield árið 1753 en síðan hafa verið gerðar nokkrar breytingar til viðbótar.

Lagið sem var í upphafi hugsað með textanum er löngu gleymt og grafið og í staðinn er fluttur annar þáttur candötunnar Festgesang sem Felix Mendelsohn samdi árið 1840. Árið 1855 aðlagaði William H Cummings lag Mendelsohns að textanum og er það sú útgáfa sem við þekkjum með textanum í dag.

Textinn er byggður á Lúkasarguðspjalli 2. kapítula þar sem segir frá komu frelsarans. Textinn byrjar á orðinu Hark sem á þessum tíma var eins konar upphafsorð til að ná athygli þeirra sem áttu að hlusta. Upphafssetning enska textans myndi því þýðast: „Hlustið á söng englanna“. Þegar ég var að skrifa upp og læra að spila útgáfuna sem fylgir þessari grein fór ég að leita að íslenskum texta í stað enska textans. Fann engan svo ég spyr tónmenntakennarann á kennarastofunni í Breiðagerðisskóla hvort hann þekki textann við Hark the Herald... og hann svarar: „Já Harkaðu af þér Haraldur“. Ég bæti við línu; „hér mun geisa faraldur“. Við lok vinnudags berst mér póstur frá tónmenntakennaranum sem hafði samið framhald sem allt fjallar um vandræðin sem kórónuveiran er að valda þessi árin. Ég leyfi mér að birta þann texta hér einnig. Reyndar mundi tónmenntakennarinn eftir ágætum íslenskum texta eftir Ingólf Jónsson frá Prestbakka, Friður, friður frelsarans.

Hark The Heral Angels Sing1

291KB ∙ PDF file

Download

Download

Lagið Hallelujah er langþekktasta lag Leonards Cohen. Það kom fyrst út árið 1984 á plötu Choens, Various Positions. Lagið vakti litla athygli og það var meira að segja svo að útgáfufyrirtækið sem gaf verk Cohens út þótti svo lítið til þess koma að það vildi ekki gefa það út. Lagið fór nú samt á plötuna en vakti litla athygli. Einhverjir veittu því þó eftirtekt og meðal þeirra var Bob Dylan. Hann flutti lagið öðru hvoru á tónleikum hjá sér og í fyrsta sinn árið 1988. John Cale í Velvet Underground gerði fyrstu ábreiðuna af laginu árið 1991 eftir að hafa heyrt lagið á tónleikum hjá Cohen. Sú ábreiða vakti heldur meiri athygli en útgáfa Cohens. Jeff Buckley heyrði síðan ábreiðu Coles og gerði sína eigin ábreiðu. Sú ábreiða fór plötu hans, Grace sem varð því miður hans fyrsta og eina. Þessi útgáfa átti eftir að koma laginu á flug. Það gerðist þó ekki strax. Það var ekki fyrr en eftir 2001, eftir að það var notað í teiknimyndinni Shrek, að lagið fékk almennilega vængi Síðan þá hefur ótrúlegur fjöldi listamanna gert ábreiður af laginu. Vitað er af yfir 300 ábreiðum af laginu og fjölmargir þekktir listamenn hafa spreytt sig á því. Útgáfa Buckleys er sú útgáfa sem er þekktust.

Leonard Cohen var menntaður bókmenntafræðingur, skáld og rithöfundur í grunninn. Hann fór í tónlistina til að eiga fyrir salti í grautinn. Það lifir enginn á því að vera ljóðskáld. Það skal því engan undra að hann hafi tekið sér góðan tíma við textasmíðina. Hann hefur að sjálfsögðu viljað að textar hans hefðu einhverja dýpt og þýðingu. Sagan segir að hann hafi í spjalli við Bob Dylan á kaffihúsi í París logið að það hafi tekið hann tvö ár að semja Hallelujah. Honum hefur sennilega þótt einum of að viðurkenna hið sanna sem var fimm ár. Dylan hins vegar gortaði af því að það hafi tekið hann fimmtán mínútur að semja lagið I to I. Önnur saga segir að Cohen hafi setið á hótelherbergi á Royalton hótelinu í New York bankandi höfðinu í örvæntingu í gólfið þegar hann var að semja textann. Hann samdi víst uppköst að einum áttatíu erindum áður en endanleg útkoma fékkst. Reyndar fékkst engin endanleg útkoma því hann notaði ekki alltaf sömu erindin þegar hann flutti lagið á tónleikum.

Í mörgum textum Choens eru vísanir í biblíuna og í Hallelujah eru þær nokkrar. Það má samt ekki skilja textann sem svo að hann sé trúartexti því það er alls ekki tilgangurinn með vísununum. Texti lagsins samkvæmt mínum skilningi hverfist fyrst og fremst um ást, missi og hvernig ástin getur breyst og fölnað með tímanum. Trúarvísanirnar eru stórsnjöll leið til að varpa ljósi á þær flóknu og oft erfiðu mannlegu tilfinningar sem vakna þegar ástin er annars vegar. Hebreska orðið hallelujah er upphafið trúarlegt orð sem merkir lof sé drottni en í texta lagsins er það ekki endilega meiningin. Cohen sagði sjálfur í einhverju viðtalinu að það mætti leggja ýmsa aðra meiningu í orðið.

Ég kynntist verkum Cohens fyrir mörgum árum þegar ég var að bögglast við að læra plokkaðan undirleik við lagið Suzanne sem er annað lag sem margir listamenn hafa flutt. Fyrst Judy Collins en síðan setti Cohen lagið á eigin plötu, Songs of Leonard Cohen, árið 1967. Önnur lög sem ég þekkti með Cohen voru Dance to the End of Love og First we Take Manhattan. Lagið Hallelujah vakti enga sérstaka athygli mína fyrr en að nokkrir vinnufélagar í Selásskóla í Reykjavík ákváðu að stofna hljómsveit til að spila vinalög undir söng nemenda á vinadögum í skólanum. Það vill svo til að það er til texti við lagið Hallelujah sem Unnur Halldórsdóttir samdi og fjallar um vináttuna. Það ásamt nokkrum öðrum vinalögum spiluðum við síðan undir söng nemenda skólans í mörg ár. Svo skemmtilega vill til að ég fann eina upptöku af þessu spileríi.

Lagið Hallelujah byrjar eftir 4,44 mínútur.

Mig hefur alltaf langað til að öðlast færni í að útsetja lög fyrir plokkaðan gítar. Til að öðlast færnina þarf maður víst að iðka íþróttina. Þess vegna fór ég á stúfana og ætlaði að finna lag til að útsetja. Var búinn að ákveða að setja saman útsetningu á laginu Fire and Rain með James Taylor en af einhverjum ástæðum var ég alveg óforvandis byrjaður að útsetja Hallelujah. Útsetningin er að sjálfsögðu sáraeinföld enda ræð ég ekkert við neitt annað. Venjulega hef ég lagið í G dúr enda ræð ég þá við að raula með. Hér má finna tilraun mína til að spila eigin útsetningu. Mig hefur alltaf langað til að öðlast færni í að útsetja lög fyrir plokkaðan gítar.

Ég man ekki nákvæmlega hvenær ég lærði textann við þjóðvísuna um jólasveinana einn og átta en ég var ekki gamall þegar það var. Ótal jólaböll með tilheyrandi hringdansi um jólatré festu textann rækilega í minninu. Til að læra hann dró ég upp myndir af innihaldi hans upp í huga mér mér. Fljótlega fór ég samt fór að setja spurningamerki við þennan texta. Mér þótti hann, eins og reyndar flestum sem lesa hann, eitthvað undarlegur.

Fyrsta myndin sem dróst upp í huga mér var af níu hvítskeggjuðum körlum með rauðar skotthúfur sem óðu snjóinn niður snarbratta fjallasali á leið sinni til byggða. Það undraði mig að jólasveinarnir voru sagði aðeins vera níu. Ég taldi mig vita með vissu að þeir væru þrettán. Þegar Jón Arason safnaði sögum úr íslenskri þjóðmenningu upp úr miðri nítjándu öld fann hann heimildir um þrjá jólasveinahópa. Einn hópurinn var með níu karla, annar með þrettán og sá þriðji með átján. Reyndar er það svo að í heimildum um jólasveina í íslenskri þjóðmenningu má finna yfir áttatíu jólasveinanöfn og einnig nokkur nöfn á jólameyjum. Ætli það sé ekki best að sammælast um þá þrettán jólasveina sem birtast fyrst í heimildum um miðja átjándu öld. Síðan er ágætt að hafa samræmi á milli fjölda jólasveina og jóladaga.

Snúið skal nú aftur að þjóðvísunni. Texti hennar hefur alltaf verið ráðgáta en núna er hugsanlegt að Lára Magnúsdóttir sagnfræðingur hafi leyst hana. Lausnina fann hún í Árna sögu biskups sem skrifuð var á fjórtándu öld og segir frá atburðum sem áttu sér stað á síðasta hluta þrettándi aldar. Á þeim tíma voru hörð átök milli konungsvalds og kirkjuvalds víða í Evrópu. Noregskonungur var þá nýbúinn að ná völdum á Íslandi. Útsendari hans, Loðinn leppur, lagði nýja lögbók í nafni konungs fram til samþykktar á alþingi. Níu höfðingjar voru ekki par sáttir við þessa lögbók og sendu þeir einn úr hópnum til Noregs til að tala máli þeirra og afhenda konungi bréf með rökstuðningi sínum. Loftur hét sá maður sem hélt á fund konungs. Eitthvað gekk honum illa að ná áheyrn Eiríks Magnússonar prestahatara sem þá var konungur Noregs. Sennilega hefur mál níumenninganna frá Íslandi þótt léttvægt því mikið gekk á í Noregi á þessum tíma vegna deilna á milli konungs og kirkju. Jólasveinarnir níu er sennilega vísun í þessa níu íslensku höfðingja.

Önnur myndin sem barnið dró upp í huga sér var af Jóni bónda á Völlum sem fylgdi í humátt á eftir körlunum níu. Ég söng textann reyndar alltaf vitlaust því hjá mér voru jólasveinarnir alltaf á undan Jóni á Völlunum. Ég sá jólasveinana einnig fyrir mér búa sér náttstað einhvers staðar í fjöllunum kvöldið áður en þeir komu til byggða. Að öllum líkindum er texti þjóðvísunnar að vísa til þess að Loftur kom bréfi níumenninganna lokst til skila á Jónsvöllum í Noregi og það að þeir hafi farið að hátta vísi til biðar Lofts eftir því að fá áheyrn. Jónsvellir þessir er landssvæði sem var í eigu klaustursins í Björgvin í Noregi.

Hver er þessi Andrés? Barnið sá auðvitað Andrés önd fyrir sér enda var hann helsta bókmenntahetja æsku minnar. Hann sá ég alltaf fyrir mér standa til hliðar og fylgjast með jólasveinunum ganga hjá. Texti þjóðvísunnar vísar að sjálfsögðu ekki til Andrésar andar heldur til Andrésar Pálssonar. Andrés þessi var einn af höfðingjunum í Noregi sem börðust gegn auknum völdum kirkjunnar. Erkibiskupinn í Noregi bannfærði Andrés. Andrés dó síðan bannfærður árið 1282 eða 1283. Það að hann dó bannfærður þýddi að lík hans mátti ekki í kirkju koma og ekki mátti hann jarðsetjast í kirkjugarði. Barnið sá auðvitað ekta íslensk tröll koma niður hlíðar fjallsins og hrifsa Andrés önd með sér þar sem hann stóð og fylgdist með jólasveinunum. Hans örlög voru sem sagt að vera étin af tröllum. Tröllin í vísunni vísa samt ekki í þær ómennsku verur sem íslensku tröllin eru heldur í útilegumenn og meðal þeirra átti höfðinginn að hvíla samkvæmt dómi kirkjunnar.

Síðasta mynd barnsins var af fallegri sveitakirkju. Hljómur kirkjubjallanna ómaði um fjöllin þegar jólasveinarnir komu til byggða og bjöllurnar hringdu jólin inn. Raunveruleikinn var ekki alveg svo fallegur. Menn voru ekki sáttir við að örlög Andrésar Pálssonar yrðu að jarðsetjast meða útilegumanna og brutu þeir líkinu leið inn í kirkjuna. Í þeim atgangi segir að ein kirkjusúlan hafi brotnað en ætlunarverkið tókst. Andrés fékk kirkjulega útför og kirkjuklukkunum var hringt.

Enski textinn

Amerískur texti lagsins byrjar sem hátimbraður tregasöngur. Ástmaður stúlkunnar Clementine virðist syrgja andlát hennar mjög. Fljótlega súrnar þó yfir textanum og húmorinn verður alsráðandi. Strax í öðru erindi er farið að fjalla um fætur hinnar ólánsömu stúlku. Fætur í yfirstærð, skór úr kössum og flís í tá valda því að hún steypist í ána. Á bakkanum stendur ástmaðurinn og lætur það alveg vera að reyna að bjarga henni. Annað hvort risti ástin ekki djúpt eða hugrekki skorti. Clementine drukknar og er lögð til hvílu í kirkjugarði þar sem hún sinnir sínu lokahlutverki á þessari jörð. Að vera áburður fyrir gróður jarðar. Námumaðurinn, faðir stúlkunnar, deyr einnig og hvílir við hlið dóttur sinnar. Í fyrstu sækja minningar um atlot ástmannsins og Clementine á hann en þar sem hún er orðin liðið lík þykir honum það ekki lengur við hæfi. Hann fer því að leggja lag sitt við systur látinnar ástkonu sinnar og þá gleymst Clementine fljótt.

Textinn er ákaflega nöturlegur og ýmislegt í honum er á mörkum siðferðilegs velsæmis. Af þeim sökum telst hann nú varla heppileg barnagæla. Það er frekar broslegt að einmitt þannig hefur þetta lag og texti gjarnan verið notað. Margur Ameríkaninn ólst nefnilega upp við að foreldrar sungu þennan texta fyrir þá. Það verð ég nú að segja að þá er íslenski textinn betri. Þótt hann hafi þótt óskiljanlegur þá vekur hann ekki upp margar siðferðilegar eins og sá ameríski gerir. Að minnskta kosti voru myndirnar sem ég dró upp í huga mér sem barn þegar ég lærði íslenska textann ósköp saklausar. Hvaða myndir ætli dragist upp í huga ameríska barnsins?

Hvað um það þá er talið að textinn og reyndar lagið einnig sé samið af Percy Montrose árið 1884. Hvort hann sé upprunalegur höfundur er ekki á hreinu því stundum er Barker Bradford sem gaf út svipað lag og texta árið 1885 eignaður heiðurinn. Síðan er oft bent á texta lagsins Down by the River Liv´d a Maiden frá 1863 eftir Henry S. Thomson sem hugsanlegs áhrifavalds. Einnig er hugsanlegt að textinn sé saminn undir áhrifum texta lags sem var ákaflega vinsæll meðal spænskra námumanna á þessum tíma. Það var lagið Romance del Conde Olinos o Niño sem var tragiskur ástarsöngur. Þann texta samdi Gerald Brenan, breskur rithöfundur sem bjó mest allt sitt líf á Spáni.

Lagið

Lagið er afskaplega einföld lagasmíð. Það er spilað í þremur fjórðu takti og hvert erindi er átta taktar. Oftast er það spilað í F dúr en auðvitað skiptir tóntegundin ekki máli því tóntegund er bara tóntegund. Ekkert er rétt eða rangt í þeim efnum. Sé lagið spilað í F dúr dugir að nota þrjá hljóma, F, C7 og Bb, I., V. og IV hljóm fimmundahringsins.

Vilji maður spila lagið með C dúr hljómagangi en áfram í F dúr þá setur maður klemmu á fimmta band. Hljómarnir yrðu þá C, G7 og F.

Síðan má auðvitað spila lagið á ýmsan annan hátt. Til dæmis með því að krydda hljómaganginn og bæta hljómum ii, og vi í töktum fimm, sex og sjö og spila hljóm V sem dúr hljóm en ekki sem sjöundarhljóm. Svona myndi það hljóma. Einfalda útgáfan fyrst.

Hljóðdæmi

Lag þetta hefur farið víða og verið notað við ýmiskonar tilefni. Til dæmis sem nýárssöngur hjá Gyðingum og Kínverjum, sem hernaðarmars hjá Þjóðverjum, sem hvatningasöngur hjá íþróttafélögum og stjórnmálaöflum og síðast en ekki síst sem jólatréssöngur á íslenskum jólatrésskemmtunum.

Lagið hefur oft heyrst í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum og fjölmargir listamenn hafa gert það að sínu. Fyrsta þekkta upptakan er frá árinu 1942 þegar Bing Crospy flutti það.

Lagið Dust in the Wind var samið árið 1977 af Kerry Livgren fyrir plötuna Point of Know Return með Kansas. Reyndar var það ekki alveg þannig að hann hafi samið lagið fyrir plötuna því eiginkona hans heyrði hann spila einhverja gítaræfingu. Hún otaði því að honum að semja texta við æfinguna og sýna félögum sínum í hljómsveitinni. Hann var tregur því honum fannst lagið í engum takti við það sem hljómsveitin var að gera.

Þegar hljómsveitin var við það að ljúka upptökum á plötunni hefur hljómsveitarstjóranum þótt eitthvað vanta upp á og spurði þá félaga hvort þeir væru með einhver fleiri lög í pokahorninu. Livgren spilaði Dust in the Wind, hikandi þó. Honum til undrunar voru aðrir hljómsveitameðlimir yfir sig hrifnir og á plötuna fór lagið. Rétt er það að lagið er engan vegin dæmigert fyrir hljómsveitina Kansas. Það er því hálf neyðarlegt að þetta er lagið sem fólk man eftir þegar minnst er á hljómsveitina.

Heimspekilegur texti lagsins fjallar um tilveru mannsins og þá staðreynd að allt okkar æfibrölt er ösköp fátæklegt í stóra samhenginu. Veraldleg auðæfi breyta engu því allt fer þetta á sama veg. Sérhver maður sem lifir mun á endanum deyja og það sem hann skilur eftir sig verður að engu. Rétt eins og ryk sem feykist burt í vindinum.

Lagið er einfalt en seiðandi. Kansas fluttu lagið með tveimur gíturum, fiðlu og lágfiðlu. Útsetningin sem hér er spiluð er plokkuð útsetning fyrir einn gítar. Hana gerði Sungha Jung. Hljómarnir eru einfaldir og maður var fljótur að ná þeim en það tók lengri tíma að ná upp hraðanum í plokkhöndina. Reyndar hef ég ekki náð laginu almennilega enn. Þvergripið í sólkaflanum þvælist fyrir mér.

Dust In The Wind

284KB ∙ PDF file

Download

Download

Þegar ég var að byrja að læra að spila á gítar keypti ég gítarkennslubókina The Complete Guitar Player, Book 4. Samkvæmt bókinni átti ég bara að vera orðinn nokkuð frambærilegur gítaleikari eftir að hafa spilað mig í gegnum hana. Jæja ég get nú ekki sagt að bókin hafi staðið undir þeirri fullyrðingu því ég var ennþá mjög svo stirðbusalegur spilari þótt ég hafi þrælað mér í gegnum lögin í bókinni. Eitt af þessum lögum var lagið Streets of London eftir Ralph McTell. Mörgum árum seinna þegar ég og nokkrir vinnufélagar áttum að koma með atriði á jólaskemmtun starfsmanna mundi ég eftir þessu ágæta lagi. Það passaði svo ljómandi vel við texta ljóðsins Tindátarnir eftir Stein Steinarr. Við ákváðum að flytja ljóðið með stuðningi þessa lags. Ég skrifaði upp einfalda útsetningu af laginu og hér er hún. Þér er velkomið að sækja útsetninguna ef þig langar til að spila hana.

Hann samdi lagið árið 1967 og hafði hugsað sér að setja það á fyrstu plötuna sína, Eight Frames a Second, en hætti við það vegna þess hve niðurdrepandi texti lagsins er. Fyrsta upptakan af laginu er frá árinu 1969 en McTell tók lagið upp fyrir aðra plötu sína, Spiral Staircase. Árið 1970 kemur út smáskífa með laginu og lagið varð hrikalega vinsælt. Á tímabili voru að seljast yfir 90.000 eintök á dag. Yfir 200 listamenn hafa spreytt sig á því. Þar á meðal listamenn eins og Bert Jansch, Sinead O´Connor, Cliff Richard og Roger Wittager. Fimmtíu árum eftir að McTell samdi lagið gerði hann aðra upptöku af því með Annie Lennox og Crisis kórnum. Hægt er að heyra þá upptöku hér.

Í texta lagsins dregur McTell upp myndir af lífi heimilislausra á götum London. Þessar myndir hafa eflaust teiknast upp í huga hans á meðan hann stundaði götuspilamennsku um alla evrópu. Það var reyndar svo að textinn átti upphaflega að fjalla um götufólkið í París því þar hafði McTell spilað mikið. Þegar hann uppgötvaði að það var þá þegar til lag sem hét Poor People of Paris sneri hann textanum upp á London. Textinn getur að sjálfsögðu allt eins átt við um lífið á götum þeirrar borgar.

Streets Of London

149KB ∙ PDF file

Download

Download

Að loknu rigningarárinu 2018 er ég haldinn alvarlegum rigningarblús. Það þarf svo sem engan að undra því það rigndi yfir 260 daga á suðvesturhorni landsins á síðasta ári. Undir lok ársins flæddi síðan inn í kjallarann hjá okkur með tilheyrandi tjóni. Í dag er sumardagurinn fyrsti og fallegt veður en vorið hefur verið blautt. Það er því vel viðeigandi að fyrsta lagið sem ég lærði að spila á gítarinn á nýju ári sé rigningablús.

Textinn í laginu Deep River Blues fjallar um örvæntingu manns vegna flóða í nálægri á í kjölfar rigningatíðar og vandræðanna sem af flóðin ollu. Mér lék forvitni á að vita hvenær lagið var samið og af hvaða hvötum. Ég get ekki sagt að ég hafi fundið óyggjandi upplýsingar um þetta. Fyrst fann ég texta um að kveikjan hafi verið hrikaleg flóð í Missisippi ánni árið 1927. Í þessum flóðum brustu stíflur og áin flæddi yfir 60 þúsund ferkílómetra. Hundruð þúsunda manna misstu heimili sín og yfir 250 manns létust. Delmore bræðurnir tóku lagið upp árið 1933 undir heitinu Big River Blues. Þeir segjast hafa samið það en það eru áhöld um hvort það sé rétt. Það má vel vera að lagið hafi verið samið undir áhrifum frá hamförunum í Missisippiflóðinu. Það er samt vísan í bæinn Muscle Sholes texa lagsins og sá bær stendur við Tennessy ána. Þess vegna þykir mér nú líklegra að Tennessy áin hafi verið kveikjan.

Ég rakst á lagið í desemberútgáfu af tímaritinu Acoustic Guitar frá árinu 2011. Þar er útsetning sem Doc Watson gerði og gaf út árið 1964. Í viðtali sagðist Watson hafa fyrst heyrt lagið í flutningi Delmore bræðra og hrifist af. Hann hafi hins vegar ekki náð að láta lagið hljóma nógu vel með einum gítar. Ekki fyrr en hann uppgötvaði Travis picking þegar hann heyrði Merle spila og þumallin hljóp í sífellu á milli bassanótnanna. Watson sagðist hafa æft þetta í tíu ár og síðan bætt við laglínunni. Eflaust er hann að ýkja þarna. Watson spilar lagið með þumlinum og einum fingri en bendir á að skynsamlegra sé að nota alla fingurna. Hann mælir einnig með því Iað dempa bassastrengina. Ég geri það ekki því ég þyrfti að æfa mig í tíu ár til að það hljómaði sæmilega.

Það má finna fullt af myndböndum á netinu þar sem hinir og þessir gítarleikarar glíma við að spila lagið enda er bráðskemmtilegt að spila það. Einn af þeim er ástralski gítarsnillingurinn Tommy Emmanuel. Hans útgáfa er hér fyrir neðan myndbandið þar sem ég spila Doc Watson útsetninguna.

Deep River Blues

106KB ∙ PDF file

Download

Download

Deep River Blues Hljomar

50.2KB ∙ PDF file

Download

Download

Mazurka í g-moll er eitt af síðustu verkum Frederic Chopin. Að öllum líkindum samið veturinn 1848 eða vorið 1849 skömmu eftir síðasta Parísarkonsert hans og tónleikaferð til Englands og Skotlands. Hugur Chopins var frekar þungur á þessum tíma eins og setning í bréfi sem hann sendi Wojciech Gzymala á meðan tónleikaferðinni stóð. ,,Það er eins og veröldin hafi einhvern vegin farið fram hjá mér. Hvað varð um listsköpun mína á meðan og í hvað sólundaði ég hjarta mínu?“

Þessi tónsmíð Chopins er einföld og alls ekki flókin að spila. Lagið byrjar á hreinni og tærri laglínu sem er frekar glaðleg. Síðan tekur við örlítið hrárri kafli með ekki eins afgerandi laglínu. Þeim kafla fylgir afskaplega ljúf lágstemmd laglína sem leiðir síðan í sama stef og lagið byrjaði á. Þótt lagið virki frekar glaðlegt finnst manni einhvern veginn að undirtónninn í því sé frekar dapur. Ef til vill er það bara vegna þess að maður veit hvert hugarástand Chopins var á þessum tíma.

Einfaldleiki Mazurka í g-moll er dæmigerður fyrir síðustu tónsmíðar Chopins en undir lokin réð einfaldleikinn ríkjum í tónsmíðum hans. Þetta lag er síðasta lagið sem dóttir mín spilaði eftir leiðsögn Önnu Málfríðar píanókennara við Tónskóla Sigursveins. Anna Málfríður hefur kennt henni undanfarin átta ár og reyndist Lilju vel. Var alltaf hvetjandi og þolinmóð.

Hér fyrir neðan spilar Lilja Mazurka í g-moll eftir Chopin á vortónleikum Tónskóla Sigursveins í Fella- og Hólakirkju.

Eitt laugardagskvöldið fyrir nokkrum árum sátum við hjónin fyrir framan skjáinn og horfðum á myndina August Rush frá árinu 2007. Í myndinni spilar lítill tónlistarsnillingur lagið Moondance eftir Van Morrison. ,,Alveg rétt“ hugsaði ég,; ,,þetta er frábært lag.“ Fór á netið og fann eina útsetningu fyrir gítar. Lærði hluta af henni en kláraði aldrei almennilega.

Um daginn fann ég þessa útsetningu aftur og ákvað að það væri kominn tími til að klára dæmið. Reyndar leitaði ég fleiri útsetningar uppi og sameinaði tvær þeirra í þá sem ég stefni á að læra. Ef mér tekst á endanum að spila lagið sómasamlega set ég myndbandsupptöku af spilamennskunni með þessari grein.

Lagið Moondance eftir norður írska tónlistarmanninn Van Morrison kom út árið 1970 og var á samnefndri plötu. Platan þykir einstaklega góð og komst í 65. sæti lista tímaritsins Rolling Stone yfir 500 bestu plötur allra tíma. Lagið sjálft komst í sæti 224 yfir bestu lög allra tíma. Morrison hefur ekki lagt það í vana sinn að gaspra um verk sín. Um lagið Moondance hefur hann ekki annað sagt en að það hafi verið samið á saxafón.

Moondance Plokkud Utgafa

66KB ∙ PDF file

Download

Download

Moondance Hljomar

152KB ∙ PDF file

Download

Download

Árið 1997, þá 56 ára, sendi Bob Dylan frá sér plötuna Time out of mind. Platan þykir einstaklega vel heppnuð. Hún hlaut þrjú Grammyverðlaun og kom Dylan aftur á kortið. Gagnrýnendur fundu fáa agnúa á plötunni nema þá helst lag númer níu. Lágstemmt, einfalt, gamaldags ástarlag, Make you feel my love.

Greiningar gagnrýnenda munu seint teljast hinn heilagi sannleikur. Hyldjúpar spekúlasjónir þeirra eru ekki endilega í takt við það sem hinn almenni tónlistarunnandi er að hugsa. Hann hlustar á tónlist til að hrífast. Þetta á svo sannarlega við um lag númer níu á þessari stórgóðu plötu. Ekkert lag á plötunni hefur náð þvílíku flugi og lagið Make you feel my love. Fjöldi tónlistarmanna hafa séð eitthvað annað í laginu en gagnrýnendur og gerðu sína eigin útgáfu af því. Í þeim hópi eru ekki ómerkari flytjendur en Billy Joel, Adele, Garth Brooks, Bryan Ferry og Kelly Clarkson.

Listi þeirra sem hafa glímt við þetta lag er óendanlegur. Mínum eyrum náði lagið samt ekki fyrr en Sara Pétursdóttir flutti það snilldarvel í söngkeppni framhaldsskólana árið 2014. Stuttu síðar spilaði dóttir mín píanóútgáfu af laginu í tónlistarskólanum sínum. Þá datt mér í hug að kanna hvort ekki væru til útsetningar af laginu fyrir plokkaðan gítar. Á slíkum útsetningum reyndist enginn hörgull. Mýgrútur fólks hefur glímt við að spila það og birt á netinu. Ég valdi útsetningu eftir Ulli Boegerhausen, skrifaði hana upp, og lærði að spila eins og heyra má í myndbandinu hér fyrir neðan. Strangt til tekið ætti ég ekki að láta útsetninguna fylgja þessari grein en leyfi mér það í ljósi þess að hana er auðvelt að nálgast víða á vefnum. Sennilega eru nóturnar mínar eitthvað ólíkar þeim upprunalegu því þegar ég skrifaði þær upp notaðist ég ekki við nótur Boegerhausen og hef sennilega breytt einhverju hér og þar.

Þegar fjallað er um lag eftir Dylan verður ekki hjá því komist að hugleiða aðeins um textann. Textinn við lagið Make you feel my love er ekki flókinn. Hann fjallar um ástina, þær fórnir sem sögumaður er tilbúinn til að færa fyrir hana og þrá eftir að ástin sé endurgoldin. Eins og í flestum textum Dylans má alveg finna vísanir í honum sem benda til þess að hann sé margbrotnari en í fyrstu sýnist. Ýmsir hafa bent á að það séu sterkar vísanir í Biblíuna í textanum og að sögumaðurinn sé Jesús kristur. Aðrir hafa bent á að textinn hverfist um bágborið hugarástand sögumannsins og eigi jafnvel rætur í skilnaði Dylans og eiginkonu hans nokkrum árum fyrr. Hvað sem í textann má ráða er rétt að hafa í huga það sem Dylan sagði sjálfur. ,,Merking textanna breytist eftir því sem tíminn líður. Fólk getur lagt ólíka merkingu í textana eftir þeim aðstæðum sem það er í hverju sinni. Þeir eru marglaga.“

Shape Of My Heart

138KB ∙ PDF file

Download

Download

Árið 1997, þá 56 ára, sendi Bob Dylan frá sér plötuna Time out of mind. Platan þykir einstaklega vel heppnuð. Hún hlaut þrjú Grammyverðlaun og kom Dylan aftur á kortið. Gagnrýnendur fundu fáa agnúa á plötunni nema þá helst lag númer níu. Lágstemmt, einfalt, gamaldags ástarlag, Make you feel my love.

Greiningar gagnrýnenda munu seint teljast hinn heilagi sannleikur. Hyldjúpar spekúlasjónir þeirra eru ekki endilega í takt við það sem hinn almenni tónlistarunnandi er að hugsa. Hann hlustar á tónlist til að hrífast. Þetta á svo sannarlega við um lag númer níu á þessari stórgóðu plötu. Ekkert lag á plötunni hefur náð þvílíku flugi og lagið Make you feel my love. Fjöldi tónlistarmanna hafa séð eitthvað annað í laginu en gagnrýnendur og gerðu sína eigin útgáfu af því. Í þeim hópi eru ekki ómerkari flytjendur en Billy Joel, Adele, Garth Brooks, Bryan Ferry og Kelly Clarkson.

Listi þeirra sem hafa glímt við þetta lag er óendanlegur. Mínum eyrum náði lagið samt ekki fyrr en Sara Pétursdóttir flutti það snilldarvel í söngkeppni framhaldsskólana árið 2014. Stuttu síðar spilaði dóttir mín píanóútgáfu af laginu í tónlistarskólanum sínum. Þá datt mér í hug að kanna hvort ekki væru til útsetningar af laginu fyrir plokkaðan gítar. Á slíkum útsetningum reyndist enginn hörgull. Mýgrútur fólks hefur glímt við að spila það og birt á netinu. Ég valdi útsetningu eftir Ulli Boegerhausen, skrifaði hana upp, og lærði að spila eins og heyra má í myndbandinu hér fyrir neðan. Strangt til tekið ætti ég ekki að láta útsetninguna fylgja þessari grein en leyfi mér það í ljósi þess að hana er auðvelt að nálgast víða á vefnum. Sennilega eru nóturnar mínar eitthvað ólíkar þeim upprunalegu því þegar ég skrifaði þær upp notaðist ég ekki við nótur Boegerhausen og hef sennilega breytt einhverju hér og þar.

Þegar fjallað er um lag eftir Dylan verður ekki hjá því komist að hugleiða aðeins um textann. Textinn við lagið Make you feel my love er ekki flókinn. Hann fjallar um ástina, þær fórnir sem sögumaður er tilbúinn til að færa fyrir hana og þrá eftir að ástin sé endurgoldin. Eins og í flestum textum Dylans má alveg finna vísanir í honum sem benda til þess að hann sé margbrotnari en í fyrstu sýnist. Ýmsir hafa bent á að það séu sterkar vísanir í Biblíuna í textanum og að sögumaðurinn sé Jesús kristur. Aðrir hafa bent á að textinn hverfist um bágborið hugarástand sögumannsins og eigi jafnvel rætur í skilnaði Dylans og eiginkonu hans nokkrum árum fyrr. Hvað sem í textann má ráða er rétt að hafa í huga það sem Dylan sagði sjálfur. ,,Merking textanna breytist eftir því sem tíminn líður. Fólk getur lagt ólíka merkingu í textana eftir þeim aðstæðum sem það er í hverju sinni. Þeir eru marglaga.“

Make You Feel My Love

313KB ∙ PDF file

Download

Download

Make You Feel My Love1

138KB ∙ PDF file

Download

Download

Seint mun ég viðurkenna að hið ágæta tvíeiki Wham hafi verið í einhverju uppáhaldi hjá mér. Verð þó að viðurkenna að lagið Last Christmas hefur verið órjúfanlegur hluti í aðdraganda jólanna síðan við hjónin hófum búskap. Það var gefið út árið 1984. Það er samt svo að það er varla rétt að flokka lagið sem jólalag því texti þess fjallar minnst um jólin. Last Christmas varð gríðarlega vinsælt en náði samt ekki fyrsta sæti vinsældarlista. Lagið Do They Know It´s Christmas kom í veg fyrir það. Vinsældir lagsins eru slíkar að ekkert lag sem ekki fór í fyrsta sæti vinsældarlista hefur selst betur.

Dóttir okkar fór að spila lagið fyrir jólin 2015 á píanóið þannig að mér fannst kjörið að ég fyndi einfalda útsetningu og reyndi að spila lagið með henni. Ég fann eina í C dúr á goliathguitartutorials.com og til að spila það með píanóinu hækka ég tóntegundina með klemmu upp í D dúr með því að setja klemmuna á annað band. Hér má heyra okkur reyna að spila lagið saman.

Hér fyrir neðan spila ég síðan útsetninguna sem undirleik undir myndband sem á að vera yfirlit yfir það sem fjölskyldan hefur verið að brasa á árinu 2017. Lagið spila ég með klemmu á öðru bandi og er þá í sömu tóntegund og upprunalega útgáfan. Spilamennskan er langt frá því að vera hnökralaus. Ég náði nefnilega ekki að æfa lagið til fullnustu en vildi endilega koma því á vefinn áður en árið væri úti. Hljóðupptakan er eins og spilamennskan. Ekki nógu góð því bassinn er full ágengur. Aftur bið ég um fyrirgefningu og vísa í lærdómsferlið. Síðan rak ég augun í að í lokin á myndbandinu skrifa ég orðið svona með tveimur vöffum. Ég voga mér ekki að biðjast fyrirgefningar í því vegna þess að villan sú verður ekki fyrirgefin. Það að hún sé ekki leiðrétt skrifast á leti. Ég einfaldlega nenni ekki að laga hana.

Ég hef stundum velt fyrir mér hvort það sé snúið að útsetja lög fyrir plokkaðan gítar. Hef lengi ætlað að láta reyna á hvort ég hafi það sem til þarf. Ég hef samt aldrei komið mér að því þangað til núna í desember þegar ég settist niður og útsetti lagið Last Christmas. Ég átti reyndar hluta af laginu útsett frá því að ég og dóttir mín spiluðum það saman árið 2015. Ákvað þá að setjast niður og útsetja restina af laginu. Með þrjóskuna að vopni tókst mér að ljúka við þá útsetningu sem hér má heyra. Þar sem þetta er fyrsta og eina lagið sem ég hef nokkru sinni útsett er viðbúið að einhverjar villur hafi slæðst inn. Það hlýtur að fyrirgefast því villur eru mikilvægur hluti af lærdómsferlinu. Ef einhver vill síðan nýta þessa útsetningu þá er það velkomið.

Last Christmas

111KB ∙ PDF file

Download

Download

Last Christmas Gitarutgafa

144KB ∙ PDF file

Download

Download

Textinn lagsins, Here Comes the Sun er upplífgandi og vekur von um betri tíð með blóm í haga. Laglínan er einföld og grípandi en takturinn í er sérstakur. Erindin og viðlagið eru í 4/4 takti en í millikaflanum stekkur takturinn yfir í 2/4, síðan í 3/8 og 5/8 og aftur yfir í 4/4. Frekar flókið finnst manni. Hljómarnir eru D dúr hljómar en Harrison spilaði þá með klemmu á sjöunda bandi. Þar hljómar lagið í A dúr.

Jákvæðni og bjartsýni einkenna þessa tónsmíð Harrisons en það er nú varla í takt við ástandið á hljómsveitinni á þeim tíma þegar lagið var samið. Eftir lát Brians Ebsteins þurftu þeir að sinna viðskiptahliðinni og það átti sennilega ekki vel við þá. George í öllu falli hundleiddist þessir viðskiptafundir. Ekki hjálpaði það ekki upp á andrúmsloftið að John og Paul stóðu í argaþrasi um hvern skyldi ná fá til þess að leysa úr peningamálunum. Sjálfur sagði George svo frá að hann hafi í eitt sinn látið sig vanta á einn af þessum leiðindafundum. Í staðinn heimsótti hann vin sinn, Eric Clapton sem átti heima í Surrey á Englandi á þessum tíma. Í bakgarðinum hjá honum samdi hann lagið á einn af gíturum Claptons. Hann sagði að kveikjan að laginu hafi verið léttir yfir því að vera þarna úti í sólinni en ekki á fundinum. Sjálfum þykir mér nú líklegra að sólinn hafi verið kveikjan. Við vitum öll hvernig lundin léttist við það eitt að sjá vorsólina brjótast fram eftir langan og dimman vetur.

Þegar Bítlaæðið stóð sem hæst á árunum 1961 – 1967 var samvinna fjórmenninganna rómuð. Einn þeirra kom með hugmynd að lagi og hinir betrumbættu hugmyndina með gagnrýni sinni, athugasemdum og tillögum. Eftir árið 1967 fór þetta að breytast. Here Comes the Sun var tekið upp fyrir plötuna Abbey Road í Abbey Road hljóðverinu í júlí og ágúst árið 1969. John kom hvergi nálægt upptökunum því hann var annað hvort að jafna sig eftir bílslys eða bara með þvergirðing því á þessum tíma var hann ekki viljugur til að spila í lögum Georges. Paul og Ringu ásamt George tóku bassa, trommur og ryþmagítarinn upp þann 7. júlí og þann áttunda hjálpaði Paul til við sönginn. Síðan sá George um restina.

Ég lærði að spila lagið Here Comes the Sun fyrir mörgum árum síðan og fæ af einhverjum ástæðum aldrei leið á því. Ég spila lagið í plokkaðri útsetningu en George spilaði það með gítarnögl. Í báðum tilvikum er laglínan spiluð með allan tíman. Ég hafði alldrei velt fyrir mér að spila lagið með nögl. Datt í hug að það gæti verið góð æfing að reyna að ná tökum á því einnig þannið núna er ég að myndast við að spila lagið með nögl. Hér fyrir neðan er upptaka af mér að spila Here Comes the Sun. Hér er ég með klemmu á sjöunda bandi en stundum spila ég það bara í D dúr.

Here Comes The Sun

99.6KB ∙ PDF file

Download

Download

Krakkarnir í Laugalækjarskóla þurfa að vinna eitt stórt lokaverkefni áður en þau útskrifast úr tíunda bekk. Dóttir okkar ásamt vinkonu hennar ákváðu að skrifa verkefni um tónlistarstefnur sem mér þótti nú bara ágætt val vegna þess að báðar eru þær að læra á píanó. Til viðbótar skrifunum um tónlistarstefnurnar ákváðu þær að semja sitthvort lagið og síðan eitt saman sem þær spiluðu síðan fjórhent. Þetta þótti mér metnaðarfullt hjá þeim því þær þurftu ekki aðeins að semja lögin og æfa sig að spila þau heldur þurftu þær einnig að læra að skrifa lögin upp í nótnaskriftarforriti og gera heimasíðu vegna þess að þannig ætluðu þær að skila verkefninu. Fyrir forvitna má skoða heimsíðuna þeirra hér. Neðst á síðunni er hlekkur á nóturnar og lögin þeirra.

Þegar þær voru að vinna í verkefninu voru þær einnig að læra fyrir hin ýmsu próf. Dóttir mín samdi lagið sitt á milli þess sem hún lærði fyrir stærðfræðipróf og þess vegna fékk lagið nafnið, Stærðfræði í dúr og moll.

Hér fyrir neðan spilar dóttir okkar lagið Stærðfræði í dúr og moll á flygilinn í salnum í Breiðagerðisskóla. Vinkona hennar fylgist „full af áhuga“ með.

Bob Dylan samdi lagið Mr. Tambourine man fyrri hluta árs 1964. Hann tók það síðan upp árið á eftir fyrir plötuna Bringing it all home. Sama ár tóku Byrds sína útgáfu af laginu upp. Sú útgáfa fór á topp Billboard listans og er það eina lag Dylans sem hefur gert það.

Útgáfan sem fylgir þessu greinakorni um lagið byggir á útgáfu Dylans. Ég læt samt nóturnar með millispilinu á milli viðlagsins og erindanna í útgáfu The Byrds fylgja með ef einhver vill leika sér með það. Í upprunalegu útgáfunni spilaði Dylan lagið með klemmu á þriðja bandi. Þá hljómar það lítilli þríund hærra en hljómarnir segja til um en auðvitað gildir hér að velja þá tónhæð sem söngvarinn ræður við. Sjálfum þykir mér erfitt að syngja lagið í F svo ég lækka það aðeins og set klemmuna á annað band. Dylan lækkaði E bassan um heiltón niður í D. Ég hugsa að tilgangurinn með því hafi verið að auka möguleika á skemmtilegum bassagangi í undirspilinu. Í öllu falli þá fer vel á því að nýta E strenginn í bassanum þegar bæði D hljómurinn og A hljómurinn eru spilaðir og slá D sus tvíund eða ferund öðru hvoru til að skreyta D hljóminn.

Ýmsir hafa gert að því skóna að textinn í laginu fjalli um eiturlyf en Dylan hefur sjálfur leiðrétt það. Það að sjá Bruce Langhorne mæta í upptökuver með stærðar Tyrkneska trommu með áföstum bjöllum vöktu einhver hughrif hjá Dylan og urðu kveikjan að textanum. Textinn er hrein snild eins og flestir textar Dylans og hefur mun meiri dýpt tel ég en ef hann fjallaði um eitthvert sýrutripp. Bruce þessi spilaði undirlaglínuna sem má heyra í upptöku Dylans frá 1965.

Það má svo sem velta endalaust fyrir sér hvað Dylan er að fara í textanum og auðvitað er ekkert víst slíkar vangaveltur hitti á það sem Dylan var að hugsa þegar hann samdi textann. Textinn var saminn kjölfar Mardi Gras hátíðarinnar í New Orleans. Lagið byrjar á viðlaginu þar sem sögumaðurinn talar til mannsins með Tambórínuna og biður hann um að syngja svo sögumaðurinn geti hrifist með. Strax í viðlaginu fær maður það á tilfinninguna að lagið fjalli um einmannaleika.

Fyrsta erindið heldur áfram að fjalla um einmannaleika og maður skynjar tómleika og þreytu. Það má alveg sjá fyrir sér að sögumaður sé þreyttur á sál og líkama eftir gleði dagsins áður og hjá honum hafi vaknað þessar tilfinningar þegar ró færðist yfir. Það var erindi tvö sem vakti hugmyndir um að textinn fjallaði um eiturlyf en ég held að texti erindisins vísi einfaldlega til löngunar til að hverfa á braut frá öllu saman. Löngunar sem margir finna þegar álagið er mikið og þeir myndu fegnir vilja aðeins slá á það. Þá er gott að hafa einhvern sem maður getur treyst fullkomlega og fylgt í blindni á betri stað. Tambórínumaðurinn er vísun í slíkan mann. Það má einnig sjá fyrir sér að tambórínumaðurinn sé persónugerving fyrir tónlist yfir höfuð og tónlistin sé meðalið frá áhyggjum og þreytu.

Tambourine Man

167KB ∙ PDF file

Download

Download